SYMBOLIKA SZOPKI
ŚWIĘTA RODZINA
Święta Rodzina stanowi centralną część szopki bożonarodzeniowej.
Dzieciątko Jezus leży na sianie, w żłobie, z którego zwykle jedzą zwierzęta, w grocie lub szopie, gdyż „nie było dla nich miejsca w gospodzie”.
Dzieciątko, leżące na słomie jest główną postacią szopki. Jego rozwarte ramionka to gest miłości do całej ludzkości. Maryja i św. Józef czuwają przy Dzieciątku, pochyleni nad żłobkiem. Maryja nosi biały welon i błękitny płaszcz. Nakrycie głowy oznacza status poślubionej Józefowi. Kolor niebieski to kolor nieba, czyli świata wiecznego wskazuje na świętość Maryi, która jest odbiciem świętości Boga. Kolor biały symbolizuje boskie światło, czystość, niewinność i prostotę. Józef jest przedstawiony jako skromny rzemieślnik. Ma ręce złożone i kontemplacji Dzieciątka Jezus.
ANIOŁ TO GEST MODLITWY, CZCI
W naszej szopce anioł trzyma napis „Chwała na wysokości Bogu”, nawiązujący do sceny zwiastowania pasterzom narodzin Chrystusa:
I nagle przyłączyło się do anioła mnóstwo zastępów niebieskich, które wielbiły Boga słowami:
«Chwala Bogu na wysokościach, a na ziemi pokój ludziom Jego upodobania».
Aniołowie w tajemnicy wcielenia pojawiają się wielokrotnie: Archanioł Boży Gabriel zwiastował Maryi, że zostanie Matką wcielonego Boga, (tk 1.26). Aniołowie prowadzą też we śnie św. Józefa (Mt 1.20 ¡2.13).
BARANEK I OWCE
Owce symbolizują nas wszystkich, owczarnię Dobrego Pasterza, który właśnie się narodził.
Baranek był składany w ofierze przez Naród Wybrany i w szopce zapowiada ofiarę Zbawiciela, Baranka Bożego, który zgładził grzechy świata, złożoną w dzień Paschy na krzyżu. W naszej szopce baranek umieszczony przed żłobkiem przypomina o celu narodzin Chrystusa, Jego zbawczą ofiarę. W Kościele wschodnim, na ikonie Bożego Narodzenia już sam żłobek zapowiada śmierć Chrystusa – ma on bowiem kształt małej trumienki a Dzieciątko Jezus jest owinięte w chusty, jak złożony do grobu Chrystus.
WÓŁ I OSIOŁ
Ewangelie przedstawiają dwie postawy ludzi wobec Boga: tych, którzy Go rozpoznają i uznają za Zbawiciela i tych, których serca pozostają zamknięte. Wół i osioł symbolizują tych, których serca są otwarte na przyjęcie Zbawiciela.
W księdze Proroka Izajasza czytamy:
Wół rozpoznaje swego pana i osioł żłób swego właściciela, Izrael na niczym się nie zna, lud mój niczego nie rozumie.
Iz. 1.3.
Wół reprezentuje naród starego przymierza, osioł tych, którzy przyjęli Zbawiciela jako poganie.
Osiołek towarzyszy Świętej Rodzinie w podróży do Betlejem i w ucieczce do Egiptu.
Na osiołku, źrebięciu oślicy” Jezus wjedzie do Jerozolimy, by być tam ukrzyżowanym za nasze grzechy.
PASTERZE
Zgodnie z Ewangelią to im, jako pierwszym objawił się Zbawiciel.
Byli to ludzie ubodzy, prości, o najniższym statusie społecznym. Ich prostota, pokora i ubóstwo (w j. polskim to bycie u-Boga, poleganie na Bogu) pozwoliły im przyjąć objawienie Jezusa – Boga w dziecku.
Chrystus powie:
Wysławiam Cię, Ojcze, Panie nieba i ziemi, że zakryłeś te rzeczy przed mądrymi i roztropnymi a objawiłeś je prostaczkom. Mt.11.25
Oto jak scenę zwiastowania narodzin Jezusa opisuje ewangelia św. Łukasza:
W tej samej okolicy przebywali w polu pasterze i trzymali straż nocną nad swoją trzodą.
Naraz stanął przy nich anioł Pański i chwała Pańska zewsząd ich oświeciła, tak że bardzo się przestraszyli.
Lecz anioł rzekł do nich: Nie bójcie się! Oto zwiastuję wam radość wielką, która będzie udziałem całego narodu: dziś w mieście Dawida narodził się wam Zbawiciel, którym jest Mesjasz, Pan.
A to będzie znakiem dla was: Znajdziecie Niemowlę, owinięte w pieluszki i leżące w żłobie. I nagle przyłączyło się do anioła mnóstwo zastępów niebieskich, które wielbiły Boga słowami: Chwała Bogu na wysokościach, a na ziemi pokój ludziom Jego upodobania. Łk 2. 8-14
GWIAZDA
Gwiazda prowadzi Trzech Mędrców do miejsca narodzin Mesjasza.
Gdy zaś Jezus narodził się w Betlejem w Judei, za panowania króla Heroda, oto Mędrcy że Wschodu przybyli do Jerozolimy i pytali: «Gdzie jest nowo narodzony król żydowski? Ujrzeliśmy bowiem jego gwiazdę na Wschodzie
i przybyliśmy oddać mu pokłon». Mt 2.1.
Gwiazda ukazuje, że Boga można rozpoznać w kontemplacji stworzonego przez Niego świata i znaków. czasu. Ewangelia ma na myśli nadzwyczajne zjawisko, dlatego daremne są wszystkie próby naturalnego wytłumaczenia pojawienia się gwiazdy.
TRZEJ KRÓLOWIE, MĘDRCY ZE WSCHODU
Trzej królowie lub mędrcy albo też magowie przybywają ze wschodu podążając za gwiazdą.
Mędrcy należą do tych, którzy rozpoznali przyjście Mesjasza drogą rozumu, obserwując rzeczywistość, jako astrologowie. Reprezentują ludy pogańskie, spoza Izraela. Przynoszą złoto – znak królewskości, kadzidło symbolizujące boskość oraz mirrę (hebr. mor, czyli gorzki), która mówi o ludzkiej naturze Jezusa jest zapowiedzią Jego męki i śmierci na krzyżu.
Ewangelie nie mówią ilu było mędrców – ich liczbę w Kościele zachodnim określa się według darów wymienionych przez św. Mateusza, choć na katakumbowych malowidłach widnieje nawet 12 mędrców a tradycja syryjska mówi o 40 mędrcach.
Do Trzech Króli odnoszą się słowa psalmu 72 oraz proroctwa Izajasza:
Królowi Tarszisz i wysp przyniosą dary, królowie Szeby i Saby złożą daninę. I oddadzą mu pokłon wszyscy królowie, wszystkie narody będą mu służyły. Ps. 72.10-11
I pójdą narody do twojego światła, królowie do blasku twojego wschodu. Iz. 60.3
W IX wieku mędrcom nadano imiona: Kacper, Melchior i Baltazar.
Przypisano ich do trzech znanych współczesnym kontynentów: Azji, Europy i Afryki, co symbolizuje powszechność czyli katolickość chrześcijaństwa.
Młody, ciemnoskóry Kacper symbolizuje lud Afryki i jest przedstawiony z wazą, przypominającą kielich pełen mirry.
Melchior to starzec, reprezentujący kontynent europejski – przynosi złoto.
Baltazar reprezentuje kontynent azjatycki, przynosi szkatułę z kadzidłem.
W naszej szopce król Melchior klęczy i składa w darze swoją królewską koronę.
Baltazarowi towarzyszy sługa, wiodący wielbłąda. To zwierzę juczne i wierzchowe. Wielbłąd w naszej szopce to gatunek wielbłąda jednogarbnego dromadera, Camelus dromedariusz łac. dromas, dromadis, od gr. Spoμas kaunλos-dromas kamelos 'biegnący wielbłąd, od Spoμaç dromas – biegnący. Przy siodle widzimy bukłak na wodę lub wino.
W innych szopkach występują też słoń – przypisywany Kacprowi i koń – Melchiorowi.
Istnieje zwyczaj, że zwierzęta te ustawia się dopiero 6 stycznia, na święto Objawienia Pańskiego – Trzech Króli.
Przy naszej szopce mamy małego Kacperka, to murzynek skarbonka, kiwający główką po wrzuceniu monety.
Od święta Objawienia Pańskiego – Trzech Króli Kacperek nosi na główce królewską koronę.